# AI-phishing en deepfake-stemfraude herkennen

Kunstmatige intelligentie, ook bekend als AI, maakt oplichting overtuigender. Phishingberichten zaten vroeger vol taalfouten, maar met AI schrijven oplichters nu foutloze, persoonlijke teksten. Daarnaast kunnen criminelen met AI een stem nabootsen, zodat een telefoontje klinkt alsof het van je directeur of een familielid komt. Dit heet deepfake-stemfraude of voice cloning. In dit artikel lees je hoe deze nieuwere vormen werken en hoe je je ertegen wapent.

## Waarom taalfouten geen betrouwbaar signaal meer zijn

Lang gold dat je phishing herkende aan kromme zinnen en spelfouten. Met AI is dat advies achterhaald. Berichten kunnen nu foutloos zijn, in goed Nederlands, en zelfs aangepast aan jouw situatie op basis van gegevens uit datalekken of sociale media.

:::warn title="Een foutloos bericht is geen bewijs van echtheid"
Vertrouw een e-mail, sms of appje niet langer alleen omdat het er verzorgd uitziet en geen taalfouten bevat. AI maakt het oplichters makkelijk om professioneel over te komen. Beoordeel altijd de inhoud en het verzoek, niet alleen de schrijfstijl.
:::

## Deepfake-stemfraude: een nagebootste stem

Bij deepfake-stemfraude gebruikt een oplichter AI om de stem van een bekende na te bootsen. Een korte opname, bijvoorbeeld uit een video op sociale media, kan al genoeg zijn. Vervolgens bel je zogenaamd met je directeur of een familielid die met spoed om geld vraagt.

:::flow
Oplichter verzamelt een stemfragment -> AI bootst de stem na -> je krijgt een telefoontje met een vertrouwde stem -> er volgt een dringend verzoek om geld of gegevens -> je handelt op basis van de bekende stem
:::

Voice cloning komt in Nederland nog relatief weinig voor: volgens onderzoek van het CBS uit april 2025 ging het bij ongeveer 2 procent van de gemelde gevallen van online fraude om voice cloning. Tegelijk verwacht een grote meerderheid van de Nederlanders dat AI-stemmen op grotere schaal misbruikt zullen worden. Het is dus verstandig om er nu al rekening mee te houden.

:::danger title="Een bekende stem is geen garantie meer"
Dat je de stem van een directeur of familielid herkent, betekent niet langer dat je echt met die persoon spreekt. Laat je nooit alleen door een stem overtuigen om geld over te maken of gegevens te delen. Controleer altijd via een tweede kanaal.
:::

## Hoe je je beschermt

:::howto title="Verifieren in het AI-tijdperk"
1. Behandel elk dringend verzoek om geld of gegevens met argwaan, ongeacht hoe echt het bericht of de stem lijkt.
2. Verifieer via een tweede kanaal dat je zelf kiest: bel terug op een bekend nummer, of spreek de persoon rechtstreeks.
3. Spreek binnen je gezin of bedrijf een codewoord af dat je bij twijfel kunt vragen. Een nagebootste stem kent dat woord niet.
4. Wees terughoudend met het online delen van stem- en videofragmenten, want die kunnen als bron dienen voor nabootsing.
5. Laat je niet opjagen. Tijdsdruk is de manier waarop oplichters voorkomen dat je controleert.
:::

:::tip title="Een codewoord is simpel en doeltreffend"
Spreek met je naasten of je team een woord af dat alleen jullie kennen. Bij een verdacht of dringend telefoontje vraag je naar dat woord. Een oplichter met een nagebootste stem kan het niet geven, hoe echt de stem ook klinkt.
:::

:::faq
### Hoe herken ik nog phishing als de tekst foutloos is?
Kijk naar het verzoek en de context in plaats van naar de schrijfstijl. Word je gevraagd om met spoed te betalen, in te loggen of gegevens te delen, dan is dat verdacht, ook als het bericht foutloos is. Verifieer altijd via een eigen kanaal.

### Komt deepfake-stemfraude veel voor in Nederland?
Volgens CBS-onderzoek uit april 2025 ging het bij ongeveer 2 procent van de gemelde gevallen van online fraude om voice cloning. Het komt dus nog relatief weinig voor, maar de verwachting is dat het toeneemt. Het loont om nu al voorzorgsmaatregelen te nemen.

### Hoe werkt een codewoord precies?
Spreek vooraf een woord af met je familie of collega's dat verder niemand kent. Vraag bij een verdacht telefoontje naar dat woord. Een oplichter, ook een met een nagebootste stem, kan het niet noemen, waarmee je het gesprek kunt ontmaskeren.

### Ik ben mogelijk slachtoffer van stemfraude, wat nu?
Neem direct contact op met je bank als je geld hebt overgemaakt, doe aangifte bij de politie en meld het bij de Fraudehelpdesk. Waarschuw ook de persoon wiens stem is nagebootst, zodat die alert is.
:::