Wat zijn deepfakes?
Deepfakes zijn AI-gegenereerde of AI-bewerkte beelden en video's waarbij gezichten, stemmen of lichamen van echte mensen worden nagebootst of uitgewisseld. De term combineert "deep learning" (de onderliggende technologie) en "fake".
Er zijn meerdere varianten:
- Faceswap: het gezicht van persoon A wordt geplaatst op het lichaam van persoon B.
- Volledig gegenereerd persoon: een gezicht dat niet bestaat, maar volledig realistisch lijkt.
- Lipsync-manipulatie: de mond van een bestaand persoon beweegt op een nep-uitspraak.
- Voice cloning: de stem van iemand wordt nagebootst.
Deepfakes worden ingezet voor desinformatie, identiteitsfraude, chantage en niet-consensuele intieme beelden. Het is belangrijk dat je als organisatie en als individu weet hoe je ze herkent.
Visuele kenmerken van deepfakes
Gezicht en huid
- Vloeiende overgang ontbreekt: de haargrens of kaakgrens is te scherp of te vaag.
- Huidtextuur is te egaal of juist te warrig.
- Inconsistente belichting op het gezicht ten opzichte van de achtergrond.
- Reflecties in de ogen kloppen niet (deze moeten overeenkomen met de omgevingsbelichting).
Ogen en oogleden
- Oogknipperen ontbreekt of is onnatuurlijk (vroege deepfakes knipperden weinig).
- Irissen zijn niet scherp of symmetrisch.
- De blik volgt niet consistent een object.
Oren en haar
- Haardetail ontbreekt rond de oorschelp.
- Oorbellen of accessoires zijn vervormd of inconsistent.
- Haarlokken overlappen het gezicht op een onnatuurlijke manier.
Lichaamsproporties en beweging
- Handen en vingers hebben te veel of te weinig vingers.
- Lichaamsbewegingen zijn te vloeiend of juist te schokkerig.
- Bij snelle hoofdbewegingen ontstaan artefacten.
Achtergrond
- De achtergrond vervormt licht mee bij hoofdbewegingen.
- Voorwerpen in de achtergrond zijn wazig op een onlogische manier.
- Bij faceswap-video's matcht de kleurtemperatuur van gezicht en achtergrond niet.
Het blote oog schiet steeds vaker tekort
Moderne deepfakes, zeker die gegenereerd door Veo of vergelijkbare modellen, zijn moeilijk te detecteren met het blote oog. Automatische detectietools en herkomstcontrole worden daardoor steeds belangrijker dan losse visuele aanwijzingen.
Detectietools
SynthID en herkomstcontrole (Google)
SynthID is een onzichtbaar watermerk dat Google inbedt in content die met zijn AI-modellen wordt gemaakt, waaronder Imagen (beeld), Veo (video), Lyria (audio) en Gemini-tekst. Het watermerk blijft bewaard na veelvoorkomende bewerkingen zoals bijsnijden, kleuraanpassing en compressie.
Sinds Google I/O 2026 (mei 2026) is herkomstcontrole veel breder beschikbaar:
- Chrome (desktop): klik met de rechtermuisknop op een afbeelding om te laten controleren of die echt, AI-gegenereerd of bewerkt is. Chrome scant op het SynthID-watermerk en op C2PA Content Credentials.
- Google Search en Circle to Search: vraag direct of een beeld op je scherm door AI is gemaakt.
- Gemini-app: upload een afbeelding, video of audiofragment en vraag of het door AI is gemaakt.
- SynthID Detector-portal: een aparte webtool waarmee je media kunt scannen op een SynthID-watermerk. Deze is in 2026 via een wachtlijst beschikbaar gesteld aan journalisten, mediaprofessionals en onderzoekers.
Belangrijk: dit werkt alleen voor content die een SynthID-watermerk of C2PA-metadata bevat. Naast Google hebben onder meer OpenAI, ElevenLabs en Nvidia zich aangesloten bij deze herkomststandaarden, waardoor ook beeld van bijvoorbeeld ChatGPT en DALL-E vaker herkenbaar wordt. Geen markering betekent echter niet automatisch dat iets echt is.
Hive Moderation
Hive biedt een AI-detectie-API die beelden en video's analyseert op tekenen van AI-generatie. Het model geeft een kanspercentage terug. Dit is bruikbaar voor platforms die gebruikersuploads modereren.
Intel FakeCatcher
FakeCatcher detecteert subtiele bloedstroomsignalen in gezichtsbeelden. Echte gezichten vertonen microscopische kleurveranderingen door de bloedsomloop, gegenereerde gezichten niet. De tool werkt in real time en richt zich op fysiologische signalen in plaats van alleen pixelanalyse.
Microsoft Video Authenticator
Deze tool analyseert video frame voor frame op subtiele vervaagverschijnselen die optreden bij het samenvoegen van gegenereerde en echte beelden, en geeft een betrouwbaarheidsscore terug.
Deepware Scanner
Een gratis webapplicatie (deepware.ai) die video's analyseert op deepfake-kenmerken. Je uploadt een video of voert een URL in en krijgt een inschatting terug.
Zelf een verdacht beeld controleren
Zo controleer je een verdacht beeld of video
- Bekijk het beeld op volledige grootte en let op de visuele kenmerken hierboven, vooral rond ogen, oren, haargrens en handen.
- Klik in Chrome op desktop met de rechtermuisknop op de afbeelding en vraag de herkomstcontrole, of upload het bestand in de Gemini-app met de vraag of het door AI is gemaakt.
- Voor video: draai het bestand door Deepware Scanner of een vergelijkbare detectietool en noteer de kansschatting.
- Zoek de oorspronkelijke bron: waar is het beeld voor het eerst gepubliceerd, en door wie? Een omgekeerde beeldzoekopdracht helpt.
- Twijfel je nog? Verifieer via een tweede, onafhankelijk kanaal voordat je handelt, zeker bij financiële of juridische gevolgen.
Organisatorische maatregelen
Als organisatie kun je deepfake-risico's beperken met de volgende maatregelen.
- Authenticatieprotocol: bouw bij gevoelige beslissingen, bijvoorbeeld een overschrijvingsopdracht die via video binnenkomt, altijd een tweede verificatiestap in, zoals terugbellen op een bekend telefoonnummer.
- Mediageletterdheid: train medewerkers in het herkennen van manipulatietekens. Regelmatige oefening met voorbeelden vergroot de herkenningsvaardigheid.
- Technische detectie bij ontvangen media: maak voor journalisten, juristen en PR-teams detectiesoftware en herkomstcontrole een vaste stap in de workflow bij het beoordelen van ontvangen video en beeld.
- Leveranciersprotocol: spreek af welke kanalen en identificatiemethoden je gebruikt voor hoog-risicocommunicatie. Voer videogesprekken alleen via bekende, te verifiëren accounts.
Geen enkele tool geeft zekerheid
Geen enkel detectiemiddel is honderd procent betrouwbaar. Detectietools geven een kansschatting, geen zekerheid, en een ontbrekend watermerk bewijst niet dat een beeld echt is. Gebruik meerdere methoden en combineer technische detectie met een kritisch inhoudelijk oordeel.
Zijn deepfakes illegaal in Nederland?
Het maken en verspreiden van deepfakes voor chantage, identiteitsfraude of niet-consensuele intieme beelden is strafbaar. Desinformatie-deepfakes vallen in een grijzer juridisch gebied, maar kunnen leiden tot civiele aansprakelijkheid voor reputatieschade.
Kan ik SynthID gebruiken om alle AI-afbeeldingen te detecteren?
Nee. SynthID en de bijbehorende controle in Chrome en Search werken alleen voor content met een SynthID-watermerk of C2PA-metadata. Sinds 2026 doen meer aanbieders mee, zoals OpenAI en ElevenLabs, maar content van tools zonder watermerk blijft onzichtbaar voor de controle. Geen markering is dus geen bewijs dat iets echt is.
Hoe gebruik ik de nieuwe AI-controle in Chrome?
Klik op de desktop met de rechtermuisknop op een afbeelding en kies de herkomstcontrole. Chrome scant op het SynthID-watermerk en op C2PA Content Credentials en laat zien of het beeld echt, AI-gegenereerd of bewerkt is. Op Android kun je via Circle to Search vragen of een beeld op je scherm echt is.
Hoe snel verbetert deepfake-technologie?
Zeer snel. De wedloop tussen genereren en detecteren houdt aan, dus detectietools moeten continu worden bijgewerkt om nieuwe modellen bij te houden. Vertrouw daarom niet op één tool of één momentopname.
Wat doe ik als ik een deepfake van mezelf vind?
Neem contact op met het platform om verwijdering te vragen op basis van hun beleid. In Nederland kun je ook aangifte doen bij de politie als sprake is van identiteitsfraude of niet-consensuele intieme content. Bewaar bewijs, bijvoorbeeld schermafbeeldingen met URL en datum.